گزارش نخستين نشست علمي برنامهدرسي شيمي دوره متوسطه؛ چالشها و چشم اندازها
ديباچه
كاربردهاي گسترده علم شيمي در پزشكي، داروسازي، صنايع غذايي، صنايع آرايشي و بهداشتي، تهيه رنگ، پلاستيك، لاستيك و انواع پوششها، صنايع كشاورزي، انرژي، آب و ... نشان از اهميت زياد اين علم در جوامع بشري دارد. از طرف ديگر وجود منابع غني نفت، گاز و مواد معدني همچون سنگهاي معدني سرشار از مس، آهن، سرب، روي و ... ، و صنايع وابسته به آنها در كشورمان، همچنين پيشينه تاريخي درخشان علم شيمي در تاريخ تمدن ايراني- اسلامي و سهم بزرگي كه ايرانيان در بنيان گذاري و گسترش علم شيمي داشتهاند، و اهميت زياد اين علم در توسعه پايدار كشورمان، ايجاب ميكند تا آموزش اثربخش آن در مدارس مورد توجه قرار گيرد.
گروه پژوهشي برنامه هاي درسي علوم، رياضي و فناوري وابسته به موسسه پژوهشي برنامهريزي درسي و نوآوريهاي آموزشي، به منظور دانشافزايي دبيران شيمي و كارشناسان گروههاي آموزشي مناطق آموزش و پرورش شهر تهران و شهرستانهاي استان تهران، تصميم گرفت تا سلسله نشستهايي را با همكاري دانشگاه تربيت دبير شهيد رجايي و سازمان آموزش و پرورش شهر تهران برگزار نمايد.
اولين نشست علمي با عنوان « برنامهي درسي شيمي دوره متوسطه: چالشها و چشم اندازها» با حضور صاحبنظران و اساتيد دانشگاه در هفدهم خردادماه سال 1388 برگزار شد. در اين نشست علمي علاوه بر بررسي وضعيت مطلوب برنامهي درسي شيمي، چالشهاي جهاني فرايند برنامهريزي درسي شيمي، چشماندازها و راهكارهاي عملي مورد بررسي قرار گرفت.
محورهاي عمدهي مورد بحث در اين نشست علمي عبارتند از:
1. چالشهاي موجود در سازماندهي و تدوين محتواي آموزشي شيمي
2. آموزش شيمي به روش زمينه- محور
3. كجفهميهاي رايج در درك مفاهيم شيمي
4. بررسي شيوههاي بهرهمندي از فناوري اطلاعات و ارتباطات در فرايند ياددهي- يادگيري شيمي
5. بررسي جايگاه آزمايشگاه در فرايند ياددهي- يادگيري شيمي
بخش دوم اين نشست علمي به پرسش و پاسخ اختصاص داشت و صاحبنظران و اساتيد دانشگاه حاضر در نشست علمي، به سؤالهاي دبيران شيمي و كارشناسان گروههاي آموزشي پاسخ دادند.
لازم به ذكر است كه انشاءالله دومين نشست علمي با هدف «بررسي وضع موجود» در پاييز 1388 برگزار خواهد شد. موسسه پژوهشي لازم ميداند تا از دانشگاه شهيد رجايي، سازمان آموزش و پرورش شهر تهران و روابط عمومي سازمان پژوهش و برنامهريزي آموزشي كه به برگزاري هر چه با شكوهتر اين نشست علمي كمك كردند، صميمانه سپاسگذاري نمايد.
با آرزوي توفيق الهي
دكتر عابد بدريان
دبير علمي نشست
بيان مسئله :
پژوهش در آموزش شيمي، شاخه جواني از درخت دانش بشري است كه عمري تقريباً 50 ساله دارد. بعد از واقعه اسپوتنيك در دهه 1960، با انجام اصلاحات آموزشي در سطح جهان، حجم پژوهشهاي مرتبط با آموزش شيمي افزايش چشمگيري يافت و راهبردها و رويكردهاي جديدي مبتني بر نظريههاي علوم تربيتي وارد برنامه درسي شيمي گرديد. با ورود به قرن 21، عوامل مختلفي شيوههاي ياددهي ويادگيري شيمي را تحت تاثير قرار داده است. گسترش نظريههاي شناختي و افزايش درك پژوهشگران از چگونگي يادگيري دانشآموزان، استفاده گسترده از رايانه و فناوري اطلاعات براي تجسم ومرئيسازي پديده هاي علمي پيچيده، عوامل بيروني مانند نگرانيهاي جهاني نسبت به انرژي، منابع آب ومحيط زيست، افزايش سطح سواد علمي، تبيين سطوح مختلف سواد شيمي و افزايش درك عمومي از علوم پايه سبب شده است تا متخصصان برنامهريزي درسي، ضرورت بازانديشي در برنامه ريزي درسي شيمي را امري اجتناب ناپذير پندارند.
در چند دههي اخير، علم شيمي از رشد بسيار زيادي برخوردار بوده و موضوعها و نظريههاي جديدي به اين دانش بشري اضافه شده است. شرط پويا بودن محتواي آموزشي ايجاب ميكند تا براي آشنايي دانشآموزان با حيطههاي مختلف علم شيمي و كاربردهاي متعدد آن در زندگي روزمره، توجه ويژهاي به طرح مباحث نوين در محتواي آموزشي و كتابهاي درسي نمود. روي اين اصل برنامههاي درسي شيمي در اقصينقاط جهان به صورت بنيادي تغيير كرده و رويكردها، راهبردها و روشهاي جديدي مبتني بر يافتههاي پژوهشي جايگزين نظام هاي آموزشي سنتي گشته است. در سالهاي اخير، راهبرد مورد استفاده در برنامهريزي درسي شيمي موظف است تا در برنامه هاي درسي مدارس، به جنبه هاي زير از علم شيمي توجه نمايد:
1- ساختار مفهومي علم شيمي
2- فرايندهاي شيميايي
3- كاربردهاي فناورانه علم شيمي
4- افزايش علاقهي دانشآموزان به علم شيمي
5- جنبههاي فرهنگي علم شيمي
6- دلالتهاي اجتماعي علم شيمي
با ورود ابعاد جديدي به برنامههاي درسي شيمي، ضروري است تا روشهاي برنامهريزي درسي، تدريس، ارزشيابي و ساير مؤلفههاي برنامه درسي شيمي نيز به طور اساسي دچار تغيير و تحول گردند. بايد توجه داشت كه يادگيري و درك مفاهيم شيمي به خاطر پديدههاي شيميايي پيچيده و غير قابل لمس، اغلب دشوار است. در فرايند ياددهي و يادگيري شيمي، معلمان و دانشآموزان با نظريهها و فرضيههايي روبرو هستند كه به راحتي قابل تجسم نيستند. بررسي ويژگيها و رفتار مواد شيميايي كه در اندازههاي مولكولي و اتمي هستند و با چشم مسطح و حتي ميكروسكوپ هاي قوي نيز قابل مشاهده نيستند، اغلب مشكل است و منجر به كجفهمي ميگردد. همچنين برخي پديدههاي شيميايي را به لحاظ محدوديت زماني و يا ايمني، نميتوان در آزمايشگاه مدرسه تجربه كرد. براي اين منظور استفاده از شبيهسازي، ساخت مدل و نيز انيميشنهاي رايانهاي پيشنهاد شده است. استفاده از مدلها و شبيهسازيها كمك بسيار زيادي به درك عميق و مفهومي شيمي نموده و بسياري از كجفهميهاي رايج را برطرف ميسازد.
پژوهشگران معتقدند كه در اواخر قرن بيستم، به هنگام تدوين برنامه درسي شيمي در دورههاي مختلف تحصيلي، اغلب كارشناسان برنامهريزي آموزشي با اين سؤال عمده مواجه بودن كه «چه موضوعهايي را بايد در برنامه درسي شيمي آموزش داد؟» اين سؤال باعث شد تا يك برنامهي درسي فشرده و حجيمي از موضوعها و مفاهيم متنوع شيمي تهيه و به مورد اجرا درآيد. اين برنامههاي درسي بر پايه ارزشيابيهاي صورت گرفته بارها مورد اصلاح و بازبيني قرار گرفتند. در اوايل قرن بيستو يكم، اين سوال در مراكز علمي و صنعتي مطرح شده است كه «چه چيزي را بايد دانشآموزان ياد بگيرند؟» با اين سؤال، بيشتر پژوهشهاي انجام گرفته در سطح جهان، از برنامههاي درسي دانش- محور به سمت برنامههاي درسي بين رشتهاي و زمينه محور و اتخاذ رويكردهاي فرايندي، كاوشگري و انجام پژوهش سوق داده شد.
اين نشست علمي سعي دارد تا دبيران و كارشناسان شيمي را با چالشهاي موجود در سطح جهان آشنا نموده و راهكارهاي عملي براي اصلاح و بهبود برنامه درسي شيمي ارايه نمايد.
اهداف كلي
1- آشنايي با يافتههاي پژوهشي جديد در رابطه با برنامه درسي شيمي دوره متوسطه
2- بررسي چالشهاي جهاني موجود در برنامه درسي شيمي
3- ارايه چشم اندازها و راهكارهاي عملي براي اصلاح و بهبود برنامه درسي شيمي
اهداف جزئي
1- معرفي رشته نوپاي آموزش شيمي
2- ارايهي آخرين يافتههاي علمي و پژوهشي مرتبط با برنامه درسي شيمي
3- دانشافزايي دبيران و كارشناسان گروههاي آموزشي شيمي
برنامهنشست علمي
|
رديف |
برنامهي همايش |
بازهي زماني |
|
1 |
تلاوت آياتي چند از قرآن كريم- سرود ملي |
10/9- 9 |
|
2 |
بيان خير مقدم توسط معاون آموزشي سازمان آموزش و پرورش شهر تهران، آقاي حسيني |
20/9- 10/9 |
|
3 |
سخنراني آقاي دكتر عابد بدريان با عنوان: «چالشها و چشماندازها در برنامهي درسي شيمي دورهي متوسطه» |
45/9- 20/9 |
|
4 |
پذيرايي |
00/10- 45/9 |
|
5 |
نشست علمي با حضور: 1- دكتر عابد بدريان (مدير نشست) 2- دكتر عليرضا عابدين 3- دكتر رسول عبدالله ميرزايي 4- دكتر مسعود صدرالاشرافي 5- خانم دكتر بهاره هنرپرور 6- دكتر نعمت الله ارشدي (غايب) |
30/11- 00/10 |
|
6 |
پرسش و پاسخ |
00/13- 30/11 |
|
7 |
جمعبندي و پايان نشست علمي |
00/13 |
زمان: روز يكشنيه، مورخ 17 /3/ 1388 ساعت 9 الي 13
مكان: ميدان فلسطين، سازمان آموزش و پرورش شهر تهران، تالار امام خميني (ره)
مشاركت كنندگان:
هزينههاي مربوط به فعاليتهاي كميته علمي (شامل حق الزحمه اساتيد مدعو، تهيه و تكثير پوستر) بر عهده موسسه پژوهشي، هزينههاي مربوط به سالن و پذيرايي از مهمانان بر عهده سازمان آموزش و پرورش شهر تهران و هزينههاي مربوط به كيف و محتواي آن بر عهده دانشگاه تربيت دبير شهيد رجايي بود.
مخاطبان:
1- دبيران و كارشناسان گروه هاي آموزشي همه مناطق سازمان آموزش و پرروش شهر تهران
2- دبيران و كارشناسان گروه هاي آموزشي همه مناطق سازمان آموزش و پرروش شهرستانهاي استان تهران
3- اساتيد دانشگاه، كارشناسان سازمان آموزش و پررش
4- دانشجويان رشته آموزش شيمي و دبيري شيمي
تعداد مخاطبان شركت كننده: 155 نفر
موضوعهاي مورد بحث:
1- دكتر عابد بدريان: چالشها و چشماندازها در برنامهي درسي شيمي دورهي متوسطه
2- دكتر عليرضا عابدين: آموزش زمينه محور، رهيافتي نوين در فرايند ياددهي- يادگيري شيمي
3- دكتر رسول عبدالله ميرزايي: كجفهميهاي رايج در درك مفاهيم شيمي
4- دكتر بهاره هنرپرور: شيوههاي بهرهمندي از فناوري اطلاعات و ارتباطات در فرايند ياددهي- يادگيري شيمي
5- دكتر مسعود صدر الاشرافي: بررسي جايگاه آزمايشگاه در فرايند ياددهي- يادگيري شيمي
بحث و نتيجهگيري:
بافت سياسي، اقتصادي، محيطي، اجتماعي و همچنين ملاحظات تاريخي و فلسفي، با درك ما از مفاهيم شيمي، واكنشها و فرايندهايي كه به دانشآموزان وعموم مردم آموزش داده ميشود، ارتباط زيادي داشته و بصورت در هم تنيده است. اگر آموزش شيمي در سه بعد ماكروسكوپي، نمادي و مولكولي به صورت مجزا از ساير حيطهها از جمله فناوري و جامعه صورت گيرد، در اين صورت نميتوان انتظار ارتقاي سطح سواد علمي- فناوري در دانش آموزان را داشت. انجام پژوهش، حل مسئله، كاوشگري و ارتباط دادن منطقي بين علم- فناوري، جامعه و محيط زيست به دانشآموزان كمك خواهد كرد تا علاوه بر كسب ديد چند رشتهاي و چند بُعدي در يادگيري شيمي، در حل مشكلات و مسائل موجود در زندگي روزمره فعالانه و آگاهانه عمل نمايند
اين نشست علمي- تخصصي مورد استقبال فراوان دانشجويان، دبيران و كارشناسان گروههاي آموزشي قرار گرفته و تاكيد زياد آنها بر برگزاري نشستهاي مشابه براي تعداد زيادي از دبيران و كارشناسان گروههاي آموزشي مناطق و همچنين شركت فعال آنان در بخش پرسش و پاسخ و ارايه ي بيش از پنجاه سؤال در رابطه با موضوعهاي مورد بحث، نشان از برگزاري موفقيتآميز اين نشست علمي دارد.
در ضمن لينك خبرگزاريهاي مختلف و خبر آنها در زمينه نشست علمي در زير آمده است.