دستاوردهاي صنعت نفت و گاز ايران
نيم نگاهي به موفقيت هاي 30 ساله تلاشگران عرصه نفت وگازنويسنده: زينب ميرياستخراج نفت و گاز داراي پيشينه بسيار طولاني مي باشد. از زمان هاي بسيار دور افراد از چشمه هاي سطحي نفت برداشت مي كردند و يا از گازي كه از سطح زمين خارج مي شد در آتشكده هاي باستاني استفاده مي گرديد.
امروزه با توجه به پيشرفت تكنولوژي و وابستگي صنايع به نفت، تامين اين ماده حياتي، شايان توجه فوق العاده مي باشد. در اين راستا با توجه به فنا پذير بودن اين منابع، استفاده از روش هاي گوناگون و متدهاي پيشرفته در استخراج بهينه و بيشترين استفاده از حجم ذخاير نفت و گاز از نياز هاي اين صنعت مي باشد. بهره برداري مناسب از ذخاير و نيز توجه به مسائل زيست محيطي در طي عمليات استخراج، نيازمند شناخت دقيق روش ها و تجهيزات و مسائل مرتبط به عمليات استخراج مي باشد.
طبق برآوردها، جهان تا سال 2030 شاهد افزايش چشم گيري در تقاضاي انرژي خواهد بود. حدود 88 درصد اين انرژي توسط سوخت هاي فسيلي تامين خواهد شد. در اين ميان، سهم نفت 34 درصد و سهم گاز و زغال سنگ، هركدام به 28 درصد خواهد رسيد. طبق اين برآوردها، مصرف گاز طبيعي تا سال 2030 با افزايش صددرصدي روبرو است و در اين سال، يك چهارم انرژي جهان را تامين خواهد نمود. 1
ايران در سال 1990 حجم ذخاير گازي خود را به 23/15 هزار ميليارد مترمكعب اعلام كرده بود.
از سوئي با افزايش ذخاير شناخته شده گاز ايران در سال هاي 2001 و 2002 ذخاير گاز طبيعي ايران براساس آخرين گزارش ها به 25 هزار و 800 ميليارد مترمكعب رسيد. يعني ايران با حدود 14 درصد از ذخاير 168 هزار و 564 ميليارد مترمكعبي شناخته شده گاز طبيعي جهان، پس از روسيه كه بيش از 46 هزار ميليارد مترمكعب ذخاير شناخته شده گاز طبيعي را در اختيار دارد، همچنان در رتبه دوم از اين لحاظ قرار دارد.2
در حوزه استخراج و توليد گاز بايد گفت : براساس جديدترين گزارش سالانه ” word oil and gas review “ ايران در سال 2001 ميلادي به عنوان هشتمين كشور توليد كننده در اين سال، 60/6 ميليارد مترمكعب گاز توليد كرده است. در ادامه گزارش آمده است اين حجم توليد نسبت به 47 ميليارد مترمكعب گاز توليد شده جهاني در سال 1997 از افزايش قابل توجهي برخوردار بوده است.
يعني از نگاه جهاني كشور ما توجه ويژه اي به استخراج نفت و گاز با رعايت اصول و قوانين فني مهندسي نموده است. لذا چشم اندازهاي آينده صنعت گاز كشور و فعاليت هاي جانبي آن در ابعاد ملي و بين المللي روز به روز شفاف تر مي شود و اهميت پرداختن به اين مقوله مهم در صنعت كشور، بيشتر مشخص مي شود.
هم اكنون گسترش عمليات اجرايي در اين بخش، به دو منظور زير مي باشد:
1 - پوشش اكثر نقاط كشور در ابعاد مصرف خانگي و صنعتي.
2 - تلاش هاي مداوم براي برقراري ارتباط با شركت هاي صاحب تكنولوژي در زمينه فرآوري گاز طبيعي، براي بومي كردن آن در كشور و در راستاي حركت به سمت بازارهاي جهاني.
در راستاي گاز رساني به نقاط مختلف كشور بايد گفت : هم اكنون 26 هزار كيلومتر شبكه گاز رساني داريم و تنها خط لوله ششم سراسري توان انتقال 110 ميليون متر مكعب گاز را در روز داشته كه بخش عمده خوراك آن از محل توليد فازهاي 9 و 10 پارس جنوبي تامين مي شود.
هم اكنون 6000 نقطه شهري و روستايي از نعمت گاز برخوردارند كه جمعا 13 ميليون خانوار را شامل مي شوند و 15 هزار واحد صنعتي انرژي مورد نياز خود را از گاز طبيعي تامين مي كنند و نيز 47 نيروگاه كشور بيش از 75 درصد از نياز سوختي خود را از قسمت گاز تامين مي كنند . اين تعداد ارائه خدمات گاز رساني خود حاكي از پيشرفت سطح علمي و فني متخصصين كشورمان در زمينه استخراج و انتقال حامل هاي انرژي است و فقط راه اندازي 10 فاز از ميدان گازي پارس جنوبي براي اثبات اين مدعا كافي است زيرا بزرگي اين طرح ها بگونه اي است كه تنها فازهاي 9 و 10 پارس جنوبي روزانه 50 ميليون متر مكعب ظرفيت توليد گاز دارند.
امروزه ما شاهد سرمايه گذاري در فازهاي 11، 12 و 13 ميدان گازي پارس جنوبي با هدف توليد گاز طبيعي مايع هستيم، كه مطابق برنامه در هر فاز سالانه /8 5 ميليون تنLNG توليد خواهد شد.3
پالايشگاه
از آن جايي كه ايران جزء كشورهاي صاحب انرژي به شمار مي آيد و امروزه سياست انرژي مهمترين مسئله در عرصه بين المللي محسوب مي شود و با توجه به افزايش روز افزون بهاي نفت، و اين كه طراحي و ساخت پالايشگاه از اهميت ويژه اي برخوردار است 4 ؛ بنابراين هرچند زمينه طراحي، ساخت و مديريت پالايشگاه ها و تجهيزات آن مانند: انواع خطوط لوله، دستگاه هاي كنترل فشار و انتقال نفت و گاز و... توان بالاي علمي را مي طلبد اما بحمدالله هم اكنون ارتقاي سطح علمي، تخصص و تعهد ايرانيان باعث شده كه كشور نه تنها در بسياري از زمينه هاي نفتي و گازي به استقلال دست يابد بلكه درصدد صادرات و سرمايه گذاري خارجي در كشورهايي مانند؛ مالزي، زيمباوه و... در زمينه انرژي باشد.
هم اكنون ظرفيت توليد محصولات پالايشگاه هاي نفت خام كشور با دو برابر شدن جمعيت،107 درصد نسبت به ابتداي پيروزي انقلاب اسلامي رشد يافته است. همسو با اين رشد براي رسيدن به اهداف صنعت نفت در سند چشم انداز، تا سال 1394 بايد حداقل 175 ميليارد دلار سرمايه گذاري در صنعت نفت انجام گيرد تا رشد 8 درصدي توليد ناخالص داخلي حفظ شود.5
بر اين اساس ايران در حال ساخت سه عدد از بزرگ ترين واحدهاي پالايشي اف سي سي/ آر سي سي جهان با ظرفيت، 94 هزار بشكه در روز در اراك، 91 هزار بشكه در اصفهان و 79 هزار بشكه در آبادان است6كه نوسازي پالايشگاه آبادان در سال 2010، اراك در سال 2011 الي 2012 و پالايشگاه اصفهان تا سال 2012 تا 2013 پايان خواهد يافت. 7
در مورد پالايشگاه هاي گازي نيز بايد گفت : هم اكنون دركشور 12 پالايشگاه بزرگ و كوچك داريم كه پالايشگاه كنگان با استخراج 110 ميليون متر مكعب پارس جنوبي با 3 پالايشگاه و استخراج 140 ميليون متر مكعب و پالايشگاه پار سان با استخراج 81 ميليون متر مكعب استخراج گاز بزرگ ترين پالايشگاه هاي ايران به حساب مي آيند كه توسط مراكز تحقيقاتي علمي و پيمانكاران داخلي ساخته يا تعمير، تغيير و بهينه سازي شده اند.
پتروشيمي
پتروشيمي صنعتي است كه با تبديل نفت و گاز خام به محصولات متنوع مي تواند جلوي صادرات اين دو ماده با ارزش را گرفته و با محصولات خود صنايع ديگري ايجاد نمايد و يا آن كه با صادرات محصولات اين بخش از صنعت، به ارزش افزوده در حوزه نفت و گاز دست يابد .
بر اين اساس بعد از پيروزي انقلاب و پايان جنگ تحميلي يكي از سياست هاي كشور احداث مجتمع هاي پتروشيمي بوده كه توانسته در اين زمينه به دست آوردهاي در خور توجهي دست يابد؛ به عنوان نمونه به چند مورد اشاره خواهد شد :
طرح هاي عظيم پتروشيمي شركت ملي صنايع پتروشيمي ايران ، بيش از 90 درصد پيشرفت داشته است .
طرح هاي PET دوم شهيد تندگويان با 98 درصد، فاز يك ايزوسيانات هاي كارون با 97 درصد و پلي اتيلن سبك LDPE لاله با 98 درصد پيشرفت درصد از جمله طرح هاي در دست اجرا در منطقه ويژه اقتصادي پتروشيمي ماهشهر هستند.
در منطقه ويژه اقتصادي انرژي پارس طرح هاي اتيل بنزن و استايرن منومر پتروشيمي پارس هر كدام به ترتيب با 98 درصد و 94 درصد، الفين نهم پتروشيمي ارياساسول با 98 درصد، الفين دهم پتروشيمي جم با 98 درصد، اروماتيك چهارم پتروشيمي برزويه با 98 درصد ومتانول ششم پتروشيمي زاگرس با 94 درصد پيشرفت، در حال اكمال مي باشند.
طرح هاي اوره آمونياك اول و دوم عسلويه به ترتيب با 99 درصد و 95 درصد و طرح تجهيزات جانبي “يوتيليتي” پتروشيمي مبين با 95 درصد پيشرفت، از طرح هاي موجود در منطقه ي عسلويه هستند كه روند رو به پيشرفت خود را ادامه مي دهند.
همچنين طرح هاي اوره و آمونياك پنجم پتروشيمي كرمانشاه با 98 درصد و طرح آمونياك سوم پتروشيمي رازي با 98 درصد از جمله طرح هايي است كه تاكنون روند عمليات اجرايي آن پيشرفت قابل ملاحظه اي داشته است .
در خصوص طرح هاي به اتمام رسيده بايد گفت :
پتروشيمي اروند ( بزرگ ترين كارخانه توليد پي.وي.سي در مجموعه ي شركت ملي صنايع پتروشيمي8 ) با ظرفيت توليد 2 ميليون و 834 هزار و 560 تن در سال شامل واحدهاي كلرآلكالي )CA( ، پلي وينيل كلرايد سوسپانسون )PVC-S( ، پلي وينيل كلرايد امولسيون )PVC-E( ، وينيل كلرايد منومر )VCM( و اتيلن دي كلرايد )EDC( مي باشد.9يا اين كه فقط ارزش ارزي كل توليدات پتروشيمي مهر، 360 ميليون دلار در سال است و كل توليدات اين مجتمع براي صادرات در نظر گرفته شده است.
در انتها بايد گفت : هم اكنون از مقدار كل توليد محصولات صنعت پترو شيمي در سال 87 ، 13 ميليون تن به ارزش 7 ميليارد دلار به صادرات اختصاص خواهد يافت كه اين رقم نشان از رشد مناسب صنعت پتروشيمي در ايران است.10
اين رشد باعث شده كه نه تنها از لحاظ كمي در چشم انداز صنعت نفت، پتروشيمي در جايگاه نخست قرار گيرد بلكه از لحاظ كيفي نيز رتبه دوم منطقه را كسب نمايد و به اين ترتيب ارتقاي ارزش محصولات پتروشيمي در بخش صادرات، به منظور رسيدن به سند چشم انداز است كه تا سال 1404 محقق خواهد شد.11
پي نوشتها در دفتر روزنامه موجود است.
□روزنامه رسالت > شماره 6638 16/11/87 > صفحه 7 (حرف امروز)